{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 3","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 3. (0-35)\nMiędzy utopią a antyutopią.\nPunktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata\nuczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.\nW pracy odwołaj się do:\nMałej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\nHistoria i literatura pokazują nam, jak różnie może wyglądać świat\ni jak dynamicznie dochodzi w nim do przemian. Najmniej łaskawe dla\nspołeczeństwa są oczywiście czasy wojny, wśród nich dwie\nnajwiększe i najbardziej dramatyczne w skutkach, ale również okresy\nrządów totalitarnych i autorytarnych, kiedy jednostka zostaje\npodporządkowana ideom partyjnym. Paradoksem jest, że zazwyczaj\nwprowadzanie takich systemów jest umotywowane chęcią stworzenia\nrzeczywistości idealnej, eliminującej cierpienie, ból, niedoskonałości\nówczesnego sprawowania władzy. Już Platon, jeden z myślicieli\nstarożytnej Grecji, w pracy pt. „Państwo” przedstawiał arkadyjską\nwizję społeczeństwa pod elektoratem rządów totalitarnych. Filozof\nwiązał nierozłącznie kontrolę nad poszczególnymi sferami życia\nobywatela z warunkiem uzyskania pełni szczęścia wśród\nmieszkańców objętych tym systemem. Jego rozważania stanowią dla\nwielu pisarzy i myślicieli wieków dalszych punkt wyjścia do zbadania,\nczy tak naprawdę owa arkadia nie jest jednocześnie ograniczeniem\npodstawowych swobód.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 57\nsp.\nsp.\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\nW dobie renesansu, a więc w czasach powrotu do idei\nantycznych, filozof Thomas More stworzył własną definicję państwa\nidealnego, nazywając go utopią. W pracy o tym samym tytule\nzobrazował wyspę i obowiązujące na niej zasady, które niewątpliwie\nzbliżone są do wizji arkadii Platona: brak własności prywatnej,\nwyznaczony czas na pracę i odpoczynek, ingerencja w życie\njednostki. Co więcej, postulaty te przypominają chociażby system\nkomunistyczny wprowadzony w Polsce po II wojnie światowej, a więc\nokoło 4 wieki później. Udowadnia to, jak blisko oscylują wokół siebie\nopisywane w różnych okresach wyobrażenia utopijnego\nspołeczeństwa.\nSpojrzenie filozofów na istotę uczynienia świata idealnym\npociągnęło za sobą chęć przełożenia owych wizji na konkretny obrazX\nprzez co również pisarze zajmowali się zagadnieniem arkadii i jej\nkonsekwencji.‿ Pozostając w temacie Polski Ludowej, jednym\nz utworów, które nawiązują do systemu komunistycznego\ni przedstawiają jego cechy, jest „Mała Apokalipsa” Tadeusza\nKonwickiego. Autor opisał w niej historię intelektualisty, któremu\npowierzono zadanie samospalenia w akcie manifestacji wolności\ni zerwania z obowiązującą doktryną. Cały tekst poświęcony jest nie\ntylko ukazaniu form ucisku społeczeństwa i propagowania partyjnych\npostulatów, ale także próbie odpowiedzenia na pytanie, jaki wpływ\nrzeczywiście ma taka postać rządów na obywateli. Autor dochodzi do\nwniosku, że system totalitarny wprowadza jednostkę w marazm,\npozbawia go indywidualności, ale też chęci do funkcjonowania\nw zastanym świecie. Według książki każdy przeżywa swoją „małą”,\nczyli osobistą apokalipsę, co sumarycznie prowadzi do degradacji\ncałego społeczeństwa.\nKolejny obraz świata oparty na konstrukcji utopii, to dystopia, czyli\n„czarna wizja przyszłości” Oceanii opisana w książce George’a\nOrwella „Rok 1984”. Precyzując, kraj ten przedstawia się czytelnikowi\njako arkadia poprzez władzę i jej metodę „niekończącej się wojny”, ale\njako antyutopię poznajemy go z perspektywy głównego bohatera.‿\nTzw. Partia, czyli najwyższa instytucja prawna sprawująca porządek\nw krainie, utrzymuje pozory prowadzonej na granicach wojny w celu\nuwiarygodnienia swoich propagandowych haseł, których podstawą\njęz.\njęz. jęz.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\njest twierdzenie: w państwie jest najlepiej, bo wszędzie indziej panuje\nniepokój. Oprócz tego władza próbuje już nie tylko kontrolować czyny\nobywateli, ale także wniknąć do ich umysłów i wpływać na ich\nświatopogląd, czego następstwem jest hierarchizacja społeczeństwa,\nograniczenie wolności jednostek, a w konsekwencji uzyskanie\npozornego spokoju i panowania nad sytuacją w Oceanii. Cechy te\nzarówno Platon, jak i More wyszczególnili jako czynniki niezbędne do\nfunkcjonowania utopii. Obok tego wysuwa się spojrzenie na świat\njednego z jego mieszkańców Oceanii - Winstona, który usilnie próbuje\nuwolnić się z kajdan reżimu. Jako jednostka inteligentna potrafi on\noddzielić sferę partyjną od osobistego myślenia, zauważyć absurdy\ni mankamenty państwa: ubóstwo, ciągły strach, dyskryminację, ucisk\nrządzących, obłudę. Jego spojrzenie pozwala rozgraniczyć działania\nPartii i faktyczną rzeczywistość, co z kolei prowadzi do mieszania się\nkategorii - arkadia opisana w „Roku 1984” bardzo łatwo staje się\ndystopią i na odwrót.\nŚwiat nieustanie próbuje być kształtowany i podporządkowywany\nw imię stworzenia lepszego jutra, jego perfekcyjnej wersji, jednak\ngranica między ładem i harmonią a wprowadzeniem stanu destrukcji\ni degradacji okazuje się delikatna. Przykłady, zarówno te historyczne,\njak i literackie, potwierdzają, że dobre chęci nie wystarczą w sytuacji,\ngdy wprowadza się reżim i narzuca własną ideologię. Utopia jako\npaństwo bez obowiązującej doktryny totalitarnej nie ma racji bytu, co\nudowadniali na przestrzeni lat filozofowie i pisarze (Platon, More), ale\njednocześnie wraz z owym ustrojem następuje czas ucisku\ni ograniczeń, co kształtuje typowy obraz dystopii, uwidoczniony\nw „Małej apokalipsie” Konwickiego i „Roku 1984” Orwella. Można\nstwierdzić, że utopia i dystopia są swoistym uzupełnieniem, a bez\njednego nie istnieje drugi. Powinno być to przestrogą dla przyszłych\npolityków, rządzących i wizjonerów świata, że dążenie do idealności\nprowadzi w gruncie rzeczy do upodlenia i demoralizacji\nspołeczeństwa, a to tylko cofa i niszczy osiągnięty postęp.\n[714 wyrazów]\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 59\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Mała Apokalipsa\nTadeusza Konwickiego, Rok 1984 George’a Orwella)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata pozornej arkadii, obraz\nantyutopii rodzącej dramaty jednostek, pełne wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące obrazu państwa totalitarnego i dramatu bohatera); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Roku 1984 George’a Orwella (analiza\ncech dystopii, wizji świata z punktu widzenia bohatera w odniesieniu do\nfilozoficznych i ideologicznych koncepcji szczęśliwego społeczeństwa) oraz\nodniesienia do Utopii Thomasa More’a (obraz utopijnego państwa, które staje się\nswoim przeciwieństwem\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (filozoficzny -\nplatońska koncepcja państwa jako punkt odniesienia do rozważań i analizy kreacji\npaństwa totalitarnego w analizowanych utworach literackich)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i kontekstu interpretacyjnego\npogłębiającego rozważania świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n2 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 17 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.\nŁącznie\n29 punktów\n60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nOdmienne wizje świata od lat stanowią powód do długich dyskusji\ni czynów, które często zmieniają bieg historii. Na przestrzeni epok jest\nto nadal chętnie podejmowany temat, zarówno w literaturze, jak i na\nscenie politycznej. Ludzie stale dążą do stworzenia idealnego świata,\npisarze, poeci opisują swoje pomysły i przemyślenia w wielu dziełach.\nGranica między utopią a antyutopią jest niezwykle płynna, w dużej\nmierze zależy od poglądów jednostki i wpływającego na nią otoczenia.\nLiterackie obrazy budowania idealnej rzeczywistości są uzależnione\nod czasów, w jakich powstały.\nW powieści Tadeusza Konwickiego „Mała Apokalipsa’’\nprzedstawiono obraz, który można odnieść do realiów świata\nkomunistycznego. Świata, którego zamysł miał być perfekcyjny,\na którego mechanizmy funkcjonowania Konwicki obnaża.\nW komunizmie stawiano na zniesienie własności prywatnej, wszystko\nmiało być wspólne, jednakie dla każdego. Jak pokazała historiaX\nz tego systemu wyszło o wiele więcej złego. Co mogło być tego\nprzyczyną? Wizja wspólnej utopii przemieniła się w realia\nzbiurokratyzowanych, nadmiernie zorganizowanych metod\ndyktatorskich. Zobrazowana w utworze rzeczywistość to rozpadające\nsię budynki, oznaki zniewolenia, stały brak podstawowych produktów,\nmalejąca indywidualność. To symbole upadku utopii. Główny bohater\npowieści dobrze zdaje sobie sprawę, jak wyglądają otaczające go\nmiejsca, dostrzega wszechobecny reżim, cenzurę, sam jest\nprzepytywany, legitymowany przez milicję. Pragnie dla ludzi wolności.\nDla słuszności idei opozycji jest gotowy do publicznego samospalenia,\nbo nie takiego świata pragnie dla przyszłych pokoleń. Komunistyczna\nwładza odebrała wszystkim marzenia i możliwości spełnienia ich;\nwładza zaczęła propagować pracę dla państwa jako jedyną słuszną\npowinność.\nJedną z pierwszych utopijnych wizji stworzył Platon, opisał ją\nw swoim dziele zatytułowanym „Państwo’’. Własne przeżycia skłoniły\ngo do zaproponowania zmian, które miałyby na celu poprawę poziomu\njęz.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 61\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nżycia. Filozof przemyślał każdy punkt. Przede wszystkim twierdził, że\nutopia powinna składać się z trzech grup, kast, które współpracują,\nponieważ tylko wtedy państwo może dobrze działać. Popierał\nrównouprawnienie płci, propagował takie cechy jak męstwo, odwaga,\nsprawiedliwość. Wszystkie jego idee w teorii wydawały się ciekawe,\nnowatorskie, zwłaszcza jak na tamte czasy. Ale coX jeśli na pozór\nidealna współpraca przemienia się w rutynową, schematyczną pracę,\ngdzie każdy musi znać swoje miejsce i nie ma prawa, by ktokolwiek\ndążył do osiągnięcia prywatnego szczęścia? Obywatele takiego\nspołeczeństwa, choć na pozór spędzają większość swojego czasu\nw pracy, która jest najważniejsza, tak naprawdę się nie znają,\nmałżeństwa są zawierane często losowo, a wychowaniem dzieci\n(najlepiej tylko zdrowymi i w pełni sprawnymi) zajmuje się państwo.\nNie istnieje indywidualizm jednostek, które są całkowicie poddane\npaństwu, ich życie poddane jest pełnej kontroli. Platon wspomniał\ntakże o hierarchii społecznej opartej na wiedzy - pełną wiedzę mają\njedynie mędrcy, dzięki czemu mają dostęp do wszelkich tajemnic;\nmniej wiedzą wojownicy, a prości ludzie posiadają jedynie namiastkę\nprawdy. W takim społeczeństwie, sprawiającym wrażenie spokojnego,\nharmonijnego, opartego na współpracy i sprawiedliwie rządzonym, po\nbliższym zapoznaniu się można zauważyć jego wady. To brak\nwolności i szacunku dla pojedynczych istnień, traktowanych jak\nmaszyny, stworzone do pracy dla wyższego dobra, jakim jest\npaństwo.\nNa granicy utopii i antyutopii balansuje także Rodion\nRaskolnikow, bohater powieści Fiodora Dostojewskiego. Młodzieniec\njest przekonany o wyższości swojej wizji. Wielokrotnie z dumą\nwspomina o swoich pomysłach i robi wszystko, by osiągnąć\nposzczególne szczebleX dążąc do celu. W gazecie zamieszcza\nwłasne przemyślenia, które uważa za niezwykłe. Wierzy, że znaczy\nwięcejX niż przeciętny obywatel, czuje się nadczłowiekiem. Jest o tym\ntak święcie przekonany, że w jego mniemaniu ma obowiązek\nulepszania świata, usuwania z niego niepotrzebnych, gorszych ludzi.\nNie istnieją dla Rodiona żadne zasady, prawo. Własne wizje tak\nbardzo go zaabsorbowały, że zaczął posuwać się do czynów\nokrutnych, jak zaplanowane morderstwo. Co więcej, nie odczuwał\njęz. int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nint.\nint.\n62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\nnawet skruchy po dokonaniu zabójstwa, czuł się usprawiedliwiony,\nponieważ zrobił to dla wyższych celów. Raskolnikow tak głęboko\nzatracił się w swoich wizjach o utopii, że nie zauważył, jak bardzo są\none szkodliwe. Przekroczył wszelkie granice moralności.\nNa przykładach z historii świata można zauważyć, jak często\nradykalne zmiany wizjonerów doprowadziły do zniszczenia wielu\npaństw. Sny o utopii od lat nie dawały spokoju wielu postaciom.\nMożna wspomnieć chociażby o Adolfie Hitlerze, który początkowo\nswoimi pomysłami zyskał ogromną popularność oraz uznanie\nw Niemczech. Wkrótce jednak przekonano się o okrucieństwie jego\nwizji o idealnym państwie zamieszkiwanym tylko przez idealnych ludzi,\nperfekcyjnej rasy. Wprowadzono totalitarny system, w którym nie ma\nmiejsca na wolność jednostki, a każdy element życia poddany jest\npełnej kontroli. W czasie wojny obywatele państwa nazistowskiego\nbyli tak zafascynowani ideą ich władcy, że nie potrafili racjonalnie\nmyśleć i w imię utopii posuwali się do okrutnych działań. Jak widać,\nczasem nie potrzeba nawet zbyt wiele czasu, by utopia przekształciła\nsię w antyutopię.\nCienka granica między utopią a antyutopią zaciera się bardzo\nłatwo. We wspomnianych przypadkach zaczynało się od chęci zmiany\nświata, a w niedługim czasie ten sam świat legł w gruzach, na których\nzbudowano systemy kontrolujące wszystkie dziedziny życia obywateli,\nktórzy utracili własną wolność. W teorii wiele idei wydawało się być\nnaprawdę wspaniałymi. Ale w praktyce ukazywały się pewne wady,\nktóre zamiast skorygować, wprowadzono. W skutkach okazało się to\nkatastrofalne. Niewiele trzeba, by wpaść z jednej skrajności w drugą.\nKażdy chciałby żyć w pięknym świecie. Ale warto pamiętać\no podstawowych prawach człowieka do wolności. [819 wyrazów]\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Małej Apokalipsy\nTadeusza Konwickiego, Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata, który oddaje realia czasów\nPRL-u i porządku państwa komunistycznego, jest w zamyśle utopijną krainą\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 63\nszczęśliwości, a w rzeczywistości okazuje się antyutopią); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Państwa Platona (analiza platońskiej\nteorii szczęśliwego państwa, które w rzeczywistości staje się własnym\nprzeciwieństwem, z utopii zmienia się w obraz państwa podporządkowującego\nsobie obywateli, ograniczającego ich wolność); częściowo funkcjonalnie została\nwykorzystana Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego (utopijność pragnień\nRaskolnikowa nie została w pełni odniesiona do obrazu państwa\ni społeczeństwa, analiza tych mechanizmów jest powierzchowna i ogólnikowa)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (kontekst\nhistoryczny - pogłębienie obrazu państwa totalitarnego i jego przywódcy\nw osobie Adolfa Hitlera jako przykład utopii, która przeradza się w antyutopię\no zbrodniczych cechach)\nbogata argumentacja\nwykorzystanie kontekstu interpretacyjnego pogłębiającego rozważania świadczy\no erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n27 punktów\n64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":56,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Temat 3. (0-35)<br>Między utopią a antyutopią.<br>Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata<br>uczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.<br>W pracy odwołaj się do:<br>Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego<br>innych utworów literackich<br>wybranego kontekstu.<br>Wymagania ogólne i szczegółowe<br>Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na<br>s. 13-14 Informatora.<br>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 15-33 Informatora.<br>Przykładowe ocenione rozwiązania<br>Przykład 1.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>Historia i literatura pokazują nam, jak różnie może wyglądać świat<br>i jak dynamicznie dochodzi w nim do przemian. Najmniej łaskawe dla<br>społeczeństwa są oczywiście czasy wojny, wśród nich dwie<br>największe i najbardziej dramatyczne w skutkach, ale również okresy<br>rządów totalitarnych i autorytarnych, kiedy jednostka zostaje<br>podporządkowana ideom partyjnym. Paradoksem jest, że zazwyczaj<br>wprowadzanie takich systemów jest umotywowane chęcią stworzenia<br>rzeczywistości idealnej, eliminującej cierpienie, ból, niedoskonałości<br>ówczesnego sprawowania władzy. Już Platon, jeden z myślicieli<br>starożytnej Grecji, w pracy pt. „Państwo” przedstawiał arkadyjską<br>wizję społeczeństwa pod elektoratem rządów totalitarnych. Filozof<br>wiązał nierozłącznie kontrolę nad poszczególnymi sferami życia<br>obywatela z warunkiem uzyskania pełni szczęścia wśród<br>mieszkańców objętych tym systemem. Jego rozważania stanowią dla<br>wielu pisarzy i myślicieli wieków dalszych punkt wyjścia do zbadania,<br>czy tak naprawdę owa arkadia nie jest jednocześnie ograniczeniem<br>podstawowych swobód.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 57<br>sp.<br>sp.<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>W dobie renesansu, a więc w czasach powrotu do idei<br>antycznych, filozof Thomas More stworzył własną definicję państwa<br>idealnego, nazywając go utopią. W pracy o tym samym tytule<br>zobrazował wyspę i obowiązujące na niej zasady, które niewątpliwie<br>zbliżone są do wizji arkadii Platona: brak własności prywatnej,<br>wyznaczony czas na pracę i odpoczynek, ingerencja w życie<br>jednostki. Co więcej, postulaty te przypominają chociażby system<br>komunistyczny wprowadzony w Polsce po II wojnie światowej, a więc<br>około 4 wieki później. Udowadnia to, jak blisko oscylują wokół siebie<br>opisywane w różnych okresach wyobrażenia utopijnego<br>społeczeństwa.<br>Spojrzenie filozofów na istotę uczynienia świata idealnym<br>pociągnęło za sobą chęć przełożenia owych wizji na konkretny obrazX<br>przez co również pisarze zajmowali się zagadnieniem arkadii i jej<br>konsekwencji.‿ Pozostając w temacie Polski Ludowej, jednym<br>z utworów, które nawiązują do systemu komunistycznego<br>i przedstawiają jego cechy, jest „Mała Apokalipsa” Tadeusza<br>Konwickiego. Autor opisał w niej historię intelektualisty, któremu<br>powierzono zadanie samospalenia w akcie manifestacji wolności<br>i zerwania z obowiązującą doktryną. Cały tekst poświęcony jest nie<br>tylko ukazaniu form ucisku społeczeństwa i propagowania partyjnych<br>postulatów, ale także próbie odpowiedzenia na pytanie, jaki wpływ<br>rzeczywiście ma taka postać rządów na obywateli. Autor dochodzi do<br>wniosku, że system totalitarny wprowadza jednostkę w marazm,<br>pozbawia go indywidualności, ale też chęci do funkcjonowania<br>w zastanym świecie. Według książki każdy przeżywa swoją „małą”,<br>czyli osobistą apokalipsę, co sumarycznie prowadzi do degradacji<br>całego społeczeństwa.<br>Kolejny obraz świata oparty na konstrukcji utopii, to dystopia, czyli<br>„czarna wizja przyszłości” Oceanii opisana w książce George’a<br>Orwella „Rok 1984”. Precyzując, kraj ten przedstawia się czytelnikowi<br>jako arkadia poprzez władzę i jej metodę „niekończącej się wojny”, ale<br>jako antyutopię poznajemy go z perspektywy głównego bohatera.‿<br>Tzw. Partia, czyli najwyższa instytucja prawna sprawująca porządek<br>w krainie, utrzymuje pozory prowadzonej na granicach wojny w celu<br>uwiarygodnienia swoich propagandowych haseł, których podstawą<br>jęz.<br>jęz. jęz.<br>int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>jest twierdzenie: w państwie jest najlepiej, bo wszędzie indziej panuje<br>niepokój. Oprócz tego władza próbuje już nie tylko kontrolować czyny<br>obywateli, ale także wniknąć do ich umysłów i wpływać na ich<br>światopogląd, czego następstwem jest hierarchizacja społeczeństwa,<br>ograniczenie wolności jednostek, a w konsekwencji uzyskanie<br>pozornego spokoju i panowania nad sytuacją w Oceanii. Cechy te<br>zarówno Platon, jak i More wyszczególnili jako czynniki niezbędne do<br>funkcjonowania utopii. Obok tego wysuwa się spojrzenie na świat<br>jednego z jego mieszkańców Oceanii - Winstona, który usilnie próbuje<br>uwolnić się z kajdan reżimu. Jako jednostka inteligentna potrafi on<br>oddzielić sferę partyjną od osobistego myślenia, zauważyć absurdy<br>i mankamenty państwa: ubóstwo, ciągły strach, dyskryminację, ucisk<br>rządzących, obłudę. Jego spojrzenie pozwala rozgraniczyć działania<br>Partii i faktyczną rzeczywistość, co z kolei prowadzi do mieszania się<br>kategorii - arkadia opisana w „Roku 1984” bardzo łatwo staje się<br>dystopią i na odwrót.<br>Świat nieustanie próbuje być kształtowany i podporządkowywany<br>w imię stworzenia lepszego jutra, jego perfekcyjnej wersji, jednak<br>granica między ładem i harmonią a wprowadzeniem stanu destrukcji<br>i degradacji okazuje się delikatna. Przykłady, zarówno te historyczne,<br>jak i literackie, potwierdzają, że dobre chęci nie wystarczą w sytuacji,<br>gdy wprowadza się reżim i narzuca własną ideologię. Utopia jako<br>państwo bez obowiązującej doktryny totalitarnej nie ma racji bytu, co<br>udowadniali na przestrzeni lat filozofowie i pisarze (Platon, More), ale<br>jednocześnie wraz z owym ustrojem następuje czas ucisku<br>i ograniczeń, co kształtuje typowy obraz dystopii, uwidoczniony<br>w „Małej apokalipsie” Konwickiego i „Roku 1984” Orwella. Można<br>stwierdzić, że utopia i dystopia są swoistym uzupełnieniem, a bez<br>jednego nie istnieje drugi. Powinno być to przestrogą dla przyszłych<br>polityków, rządzących i wizjonerów świata, że dążenie do idealności<br>prowadzi w gruncie rzeczy do upodlenia i demoralizacji<br>społeczeństwa, a to tylko cofa i niszczy osiągnięty postęp.<br>[714 wyrazów]<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 59</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Mała Apokalipsa<br>Tadeusza Konwickiego, Rok 1984 George’a Orwella)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza<br>Konwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata pozornej arkadii, obraz<br>antyutopii rodzącej dramaty jednostek, pełne wnioskowanie argumentacyjne<br>dotyczące obrazu państwa totalitarnego i dramatu bohatera); również w pełni<br>funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Roku 1984 George’a Orwella (analiza<br>cech dystopii, wizji świata z punktu widzenia bohatera w odniesieniu do<br>filozoficznych i ideologicznych koncepcji szczęśliwego społeczeństwa) oraz<br>odniesienia do Utopii Thomasa More’a (obraz utopijnego państwa, które staje się<br>swoim przeciwieństwem<br>funkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (filozoficzny -<br>platońska koncepcja państwa jako punkt odniesienia do rozważań i analizy kreacji<br>państwa totalitarnego w analizowanych utworach literackich)<br>bogata argumentacja<br>funkcjonalność omówionych dzieł literackich i kontekstu interpretacyjnego<br>pogłębiającego rozważania świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;<br>2 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację<br>tematu; 17 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.<br>Łącznie<br>29 punktów<br>60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykład 2.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>Odmienne wizje świata od lat stanowią powód do długich dyskusji<br>i czynów, które często zmieniają bieg historii. Na przestrzeni epok jest<br>to nadal chętnie podejmowany temat, zarówno w literaturze, jak i na<br>scenie politycznej. Ludzie stale dążą do stworzenia idealnego świata,<br>pisarze, poeci opisują swoje pomysły i przemyślenia w wielu dziełach.<br>Granica między utopią a antyutopią jest niezwykle płynna, w dużej<br>mierze zależy od poglądów jednostki i wpływającego na nią otoczenia.<br>Literackie obrazy budowania idealnej rzeczywistości są uzależnione<br>od czasów, w jakich powstały.<br>W powieści Tadeusza Konwickiego „Mała Apokalipsa’’<br>przedstawiono obraz, który można odnieść do realiów świata<br>komunistycznego. Świata, którego zamysł miał być perfekcyjny,<br>a którego mechanizmy funkcjonowania Konwicki obnaża.<br>W komunizmie stawiano na zniesienie własności prywatnej, wszystko<br>miało być wspólne, jednakie dla każdego. Jak pokazała historiaX<br>z tego systemu wyszło o wiele więcej złego. Co mogło być tego<br>przyczyną? Wizja wspólnej utopii przemieniła się w realia<br>zbiurokratyzowanych, nadmiernie zorganizowanych metod<br>dyktatorskich. Zobrazowana w utworze rzeczywistość to rozpadające<br>się budynki, oznaki zniewolenia, stały brak podstawowych produktów,<br>malejąca indywidualność. To symbole upadku utopii. Główny bohater<br>powieści dobrze zdaje sobie sprawę, jak wyglądają otaczające go<br>miejsca, dostrzega wszechobecny reżim, cenzurę, sam jest<br>przepytywany, legitymowany przez milicję. Pragnie dla ludzi wolności.<br>Dla słuszności idei opozycji jest gotowy do publicznego samospalenia,<br>bo nie takiego świata pragnie dla przyszłych pokoleń. Komunistyczna<br>władza odebrała wszystkim marzenia i możliwości spełnienia ich;<br>władza zaczęła propagować pracę dla państwa jako jedyną słuszną<br>powinność.<br>Jedną z pierwszych utopijnych wizji stworzył Platon, opisał ją<br>w swoim dziele zatytułowanym „Państwo’’. Własne przeżycia skłoniły<br>go do zaproponowania zmian, które miałyby na celu poprawę poziomu<br>jęz.<br>int.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 61<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>życia. Filozof przemyślał każdy punkt. Przede wszystkim twierdził, że<br>utopia powinna składać się z trzech grup, kast, które współpracują,<br>ponieważ tylko wtedy państwo może dobrze działać. Popierał<br>równouprawnienie płci, propagował takie cechy jak męstwo, odwaga,<br>sprawiedliwość. Wszystkie jego idee w teorii wydawały się ciekawe,<br>nowatorskie, zwłaszcza jak na tamte czasy. Ale coX jeśli na pozór<br>idealna współpraca przemienia się w rutynową, schematyczną pracę,<br>gdzie każdy musi znać swoje miejsce i nie ma prawa, by ktokolwiek<br>dążył do osiągnięcia prywatnego szczęścia? Obywatele takiego<br>społeczeństwa, choć na pozór spędzają większość swojego czasu<br>w pracy, która jest najważniejsza, tak naprawdę się nie znają,<br>małżeństwa są zawierane często losowo, a wychowaniem dzieci<br>(najlepiej tylko zdrowymi i w pełni sprawnymi) zajmuje się państwo.<br>Nie istnieje indywidualizm jednostek, które są całkowicie poddane<br>państwu, ich życie poddane jest pełnej kontroli. Platon wspomniał<br>także o hierarchii społecznej opartej na wiedzy - pełną wiedzę mają<br>jedynie mędrcy, dzięki czemu mają dostęp do wszelkich tajemnic;<br>mniej wiedzą wojownicy, a prości ludzie posiadają jedynie namiastkę<br>prawdy. W takim społeczeństwie, sprawiającym wrażenie spokojnego,<br>harmonijnego, opartego na współpracy i sprawiedliwie rządzonym, po<br>bliższym zapoznaniu się można zauważyć jego wady. To brak<br>wolności i szacunku dla pojedynczych istnień, traktowanych jak<br>maszyny, stworzone do pracy dla wyższego dobra, jakim jest<br>państwo.<br>Na granicy utopii i antyutopii balansuje także Rodion<br>Raskolnikow, bohater powieści Fiodora Dostojewskiego. Młodzieniec<br>jest przekonany o wyższości swojej wizji. Wielokrotnie z dumą<br>wspomina o swoich pomysłach i robi wszystko, by osiągnąć<br>poszczególne szczebleX dążąc do celu. W gazecie zamieszcza<br>własne przemyślenia, które uważa za niezwykłe. Wierzy, że znaczy<br>więcejX niż przeciętny obywatel, czuje się nadczłowiekiem. Jest o tym<br>tak święcie przekonany, że w jego mniemaniu ma obowiązek<br>ulepszania świata, usuwania z niego niepotrzebnych, gorszych ludzi.<br>Nie istnieją dla Rodiona żadne zasady, prawo. Własne wizje tak<br>bardzo go zaabsorbowały, że zaczął posuwać się do czynów<br>okrutnych, jak zaplanowane morderstwo. Co więcej, nie odczuwał<br>jęz. int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>int.<br>int.<br>62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>95<br>96<br>nawet skruchy po dokonaniu zabójstwa, czuł się usprawiedliwiony,<br>ponieważ zrobił to dla wyższych celów. Raskolnikow tak głęboko<br>zatracił się w swoich wizjach o utopii, że nie zauważył, jak bardzo są<br>one szkodliwe. Przekroczył wszelkie granice moralności.<br>Na przykładach z historii świata można zauważyć, jak często<br>radykalne zmiany wizjonerów doprowadziły do zniszczenia wielu<br>państw. Sny o utopii od lat nie dawały spokoju wielu postaciom.<br>Można wspomnieć chociażby o Adolfie Hitlerze, który początkowo<br>swoimi pomysłami zyskał ogromną popularność oraz uznanie<br>w Niemczech. Wkrótce jednak przekonano się o okrucieństwie jego<br>wizji o idealnym państwie zamieszkiwanym tylko przez idealnych ludzi,<br>perfekcyjnej rasy. Wprowadzono totalitarny system, w którym nie ma<br>miejsca na wolność jednostki, a każdy element życia poddany jest<br>pełnej kontroli. W czasie wojny obywatele państwa nazistowskiego<br>byli tak zafascynowani ideą ich władcy, że nie potrafili racjonalnie<br>myśleć i w imię utopii posuwali się do okrutnych działań. Jak widać,<br>czasem nie potrzeba nawet zbyt wiele czasu, by utopia przekształciła<br>się w antyutopię.<br>Cienka granica między utopią a antyutopią zaciera się bardzo<br>łatwo. We wspomnianych przypadkach zaczynało się od chęci zmiany<br>świata, a w niedługim czasie ten sam świat legł w gruzach, na których<br>zbudowano systemy kontrolujące wszystkie dziedziny życia obywateli,<br>którzy utracili własną wolność. W teorii wiele idei wydawało się być<br>naprawdę wspaniałymi. Ale w praktyce ukazywały się pewne wady,<br>które zamiast skorygować, wprowadzono. W skutkach okazało się to<br>katastrofalne. Niewiele trzeba, by wpaść z jednej skrajności w drugą.<br>Każdy chciałby żyć w pięknym świecie. Ale warto pamiętać<br>o podstawowych prawach człowieka do wolności. [819 wyrazów]<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Małej Apokalipsy<br>Tadeusza Konwickiego, Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza<br>Konwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata, który oddaje realia czasów<br>PRL-u i porządku państwa komunistycznego, jest w zamyśle utopijną krainą<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 63<br>szczęśliwości, a w rzeczywistości okazuje się antyutopią); również w pełni<br>funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Państwa Platona (analiza platońskiej<br>teorii szczęśliwego państwa, które w rzeczywistości staje się własnym<br>przeciwieństwem, z utopii zmienia się w obraz państwa podporządkowującego<br>sobie obywateli, ograniczającego ich wolność); częściowo funkcjonalnie została<br>wykorzystana Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego (utopijność pragnień<br>Raskolnikowa nie została w pełni odniesiona do obrazu państwa<br>i społeczeństwa, analiza tych mechanizmów jest powierzchowna i ogólnikowa)<br>funkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (kontekst<br>historyczny - pogłębienie obrazu państwa totalitarnego i jego przywódcy<br>w osobie Adolfa Hitlera jako przykład utopii, która przeradza się w antyutopię<br>o zbrodniczych cechach)<br>bogata argumentacja<br>wykorzystanie kontekstu interpretacyjnego pogłębiającego rozważania świadczy<br>o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację<br>tematu; 11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.<br>Łącznie<br>27 punktów<br>64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025</p>","solutions":[]}